Tập đoàn Coca-Cola đang lún sâu vào cuộc chiến pháp lý có quy mô lên tới hơn 20 tỷ USD. Đối thủ lần này của gã khổng lồ đồ uống không phải là những cái tên quen thuộc như Pepsi hay Dr Pepper, mà chính là Cơ quan Thuế nội địa Mỹ (IRS). 

Vụ tranh chấp thế kỷ này sẽ chính thức được đưa ra xét xử tại Tòa phúc thẩm liên bang Miami tuần này, nhằm làm rõ nghi vấn liệu Coca-Cola có cố tình khai báo quá ít lợi nhuận tại Mỹ để né thuế hay không.

Hội đồng gồm 3 thẩm phán tại Tòa phúc thẩm Liên bang Khu vực 11 của Mỹ sẽ lắng nghe các bên tranh tụng vào ngày 25/6 tới. Người đại diện quyền lợi cho Coca-Cola tại phiên tòa là cựu Luật sư Tổng quyền Mỹ Gregory Garre. Tuy nhiên, một phán quyết cuối cùng dự kiến phải mất nhiều tháng mới có thể đưa ra.

Cuộc chiến qua 3 đời CEO

Vụ kiện tụng dai dẳng này đã trải qua 3 đời CEO Coca-Cola và 12 nhà lãnh đạo tối cao của IRS, xuyên suốt qua hai nhiệm kỳ tổng thống. Tâm điểm tranh cãi hiện tại vẫn xoay quanh tờ khai thuế từ giai đoạn 2007 - 2009. Câu hỏi mấu chốt nằm ở thỏa thuận ký năm 1996 giữa hai bên về phương thức định giá các giao dịch nội bộ xuyên biên giới của công ty.

Ông Matt Gardner, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Chính sách và Thuế tiến bộ, nhận định IRS kiên quyết bám trụ vụ này vì các bằng chứng tại hiện trường chỉ ra quá rõ ràng hành vi tránh thuế. Trước đó, Thẩm phán Albert Lauber của Tòa án Thuế Mỹ cũng từng đưa ra phán quyết rằng các thỏa thuận nội bộ của Coca-Cola đã bị cố tình điều chỉnh bất hợp lý, khiến các thực thể nước ngoài hút trọn phần lợi nhuận đáng lẽ phải thuộc về công ty mẹ tại Mỹ.

Ngược lại, phía Coca-Cola thể hiện sự tự tin trong các hồ sơ gửi lên Ủy ban Chứng khoán và phản đối kịch liệt lập luận của cơ quan thuế. Hãng lập luận rằng các công ty con ở nước ngoài kiếm được lợi nhuận thực tế nhờ thực hiện khối lượng công việc khổng lồ để nghiên cứu, phát triển và bành trướng thị trường nội địa. Doanh nghiệp khẳng định họ đã cẩn trọng cấu trúc hoạt động để tuân thủ nghiêm ngặt phương pháp từng được chính IRS liên tục chấp thuận trong quá khứ. Giám đốc Tài chính (CFO) John Murphy cho biết doanh nghiệp sẽ quản trị một cách khôn ngoan bảng cân đối kế toán trước khi tòa ra phán quyết.

Nguy cơ cạn kiệt tiền mặt

Khoản tiền tranh chấp 20 tỷ USD là kết quả tích lũy và phình to qua nhiều năm. Sau thất bại tại Tòa án Thuế năm 2020, Coca-Cola đã phải trả trước 6 tỷ USD tiền thuế và lãi phạt. Nếu giành chiến thắng trong đợt phúc thẩm này, tập đoàn sẽ nhận lại toàn bộ số tiền đó kèm theo tiền lãi phát sinh.

Ngược lại, một thất bại toàn diện sẽ mang đến thảm họa tài chính. Do vẫn tiếp tục duy trì phương pháp tính thuế xuyên biên giới cũ, Coke nhiều khả năng bị truy thu thêm cho toàn bộ giai đoạn từ 2010 đến 2025. Con số đó tương đương 14 tỷ USD, lớn hơn cả tổng thu nhập ròng toàn cầu năm 2025 của hãng.

Đi kèm với đó là mức thuế suất lũy tiến cao hơn trong tương lai, bao gồm mức tăng 3,8 điểm phần trăm trong thuế suất hiệu dụng ngay trong năm nay, ước tính ngốn thêm 450 triệu USD chỉ riêng trong quý đầu tiên. Khoản thanh toán 14 tỷ USD này hiện đã vượt quá toàn bộ lượng tiền mặt hiện có của tập đoàn tính đến ngày 3/4, buộc Coke phải kích hoạt phương án đi vay nợ trên thị trường tài chính nếu thua kiện.

Dù vậy, giới phân tích và cổ đông theo dõi sát sao công ty dường như không mấy hoảng sợ. Trong cuộc họp báo cáo tài chính gần nhất, chương trình thảo luận của các cổ đông vẫn chỉ tập trung vào các dòng đồ uống vị cherry, chiến dịch marketing cho World Cup và tốc độ tăng trưởng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Ông Carlos Laboy, chuyên gia phân tích tại HSBC, nhận định bất kể kết quả phiên tòa ra sao, công ty sẽ không cắt giảm chi phí phát triển thương hiệu hay đổi mới sáng tạo, và dòng cổ tức cho cổ đông vẫn được bảo đảm.

Tâm điểm của khối đa quốc gia

Vụ kiện tụng này đang được hàng loạt giám đốc điều hành của các tập đoàn lớn nín thở theo dõi. IRS hiện cũng đang khởi tố các vụ kiện trị giá nhiều tỷ USD chống lại Meta Platforms và gã khổng lồ dược phẩm Amgen nhằm thách thức các giao dịch xuyên biên giới của khối đa quốc gia.

Bản chất của các tranh chấp này nằm ở câu hỏi: Lợi nhuận của doanh nghiệp thực chất được tạo ra từ đâu? Đối với một công ty sản xuất thông thường, phép tính phụ thuộc vào vị trí địa lý của nhà máy hoặc thị trường tiêu thụ. Thế nhưng, thuế thu nhập doanh nghiệp lại phụ thuộc vào nơi lợi nhuận được ghi nhận, vốn gắn chặt với nơi lưu trữ tài sản trí tuệ.

Xét trên nhiều khía cạnh, Coca-Cola mang bản chất của một công ty sở hữu tài sản trí tuệ hơn là một nhà sản xuất có giá trị gia tăng cao. Các nhãn hiệu, thương hiệu và công thức pha chế tối mật của hãng có thể dễ dàng nhượng quyền thương mại xuyên biên giới giữa các công ty con để tập trung lợi nhuận tại các thiên đường thuế hoặc quốc gia có thuế suất ưu đãi thấp ở nước ngoài. Lợi thế này vẫn duy trì vững chắc ngay cả sau khi Mỹ hạ thuế suất thu nhập doanh nghiệp từ 35% xuống 21% vào năm 2017 và áp thuế tối thiểu đối với thu nhập từ nước ngoài.

Nếu Coca-Cola thắng kiện, tập đoàn sẽ rũ bỏ nghĩa vụ nợ suốt một thập kỷ, đồng thời tiếp thêm sự tự tin cho hàng loạt tập đoàn đa quốc gia khác. Điều này đặc biệt tối quan trọng đối với các ngành công nghiệp công nghệ và dược phẩm - nơi doanh nghiệp dễ dàng dịch chuyển tài sản trí tuệ xuyên biên giới để tập trung lợi nhuận ở nước ngoài, giúp cổ đông hưởng lợi lớn trong khi Bộ Tài chính Mỹ phải chịu tổn thất.