Vào những năm 1980, tại thành phố Shuozhou, tỉnh Shanxi (Trung Quốc), một vụ việc hy hữu liên quan đến việc phát hiện kho vàng cổ trong hang động đã thu hút sự quan tâm của dư luận địa phương. 

Theo tờ Sohu, một lão nông họ Yang sống bằng nghề trồng trọt tại Shuozhou. Cuộc sống của ông và gia đình chủ yếu dựa vào vài mẫu ruộng, điều kiện kinh tế không mấy khá giả. Một ngày nọ, sau nhiều trận mưa lớn kéo dài, trong lúc lên núi kiếm củi, ông Yang phát hiện một hang động mới xuất hiện do hiện tượng sạt lở đất. Vì tò mò, ông quyết định tiến vào bên trong để kiểm tra.

Bước vào bên trong, người nông dân bất ngờ nhìn thấy một lượng lớn vàng được cất giấu trong hang. Trước mắt ông là những thỏi vàng, đĩnh vàng và các khối vàng có kích thước khác nhau nằm chất thành đống. Quá bất ngờ trước phát hiện này, ông Yang mang theo hai thỏi vàng rời khỏi hang để đưa đến tiệm vàng kiểm tra. Sau khi xác nhận đây là vàng thật, ông quay về nhà và kể lại sự việc cho vợ cùng con trai.

Tin về kho báu khiến cả gia đình vô cùng phấn khích. Lo ngại số vàng có thể bị người khác phát hiện, ông và con trai đã bí mật quay trở lại hang vào ban đêm, sử dụng xe kéo để vận chuyển toàn bộ số vàng về nhà cất giấu. Theo lời kể, lượng vàng được đưa ra khỏi hang có thể lên tới khoảng 200kg (1kg Trung Quốc = 500g Việt Nam). Trước khối tài sản khổng lồ bất ngờ xuất hiện, gia đình ông Yang tin rằng cuộc sống của họ sắp bước sang một trang mới.

Tuy nhiên, việc sở hữu vàng không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Để đổi lấy tiền mặt, ngày hôm sau ông cùng con trai mang hai thỏi vàng đến ngân hàng tại huyện để đổi. Sự xuất hiện của hai thỏi vàng lập tức khiến nhân viên ngân hàng chú ý. Trong bối cảnh thời điểm đó, việc một người dân bình thường mang vàng thỏi đến đổi tiền là điều rất hiếm gặp.

Khi được hỏi về nguồn gốc số vàng, ông Yang cho biết đây là tài sản gia đình từ nhiều năm. Tuy nhiên, thái độ lúng túng cùng những thông tin thiếu thuyết phục khiến nhân viên ngân hàng nghi ngờ. Lấy lý do cần kiểm định độ tinh khiết của vàng, ngân hàng giữ hai bố con ở lại trong khi bí mật thông báo cho cơ quan công an. Ngay sau đó, lực lượng chức năng có mặt và đưa hai bố con ông Yang về làm việc.

Trước các câu hỏi của cơ quan điều tra, ông Yang đã khai báo toàn bộ quá trình phát hiện hang động chứa vàng. Từ lời khai này, cơ quan công an phối hợp với các đơn vị quản lý di sản văn hóa tiến hành kiểm tra nơi cất giữ số vàng cũng như tổ chức khai quật khảo cổ tại hang động. Kết quả khai quật cho thấy đây không phải là một kho vàng thông thường mà là một địa điểm cất giấu nhiều hiện vật có giá trị lịch sử quan trọng.

Trong quá trình nghiên cứu, các chuyên gia phát hiện trên nhiều thỏi vàng và khối vàng có khắc chữ. Các nhà nghiên cứu xác định kho vàng này liên quan đến một nhân vật dưới quyền An Lushan trong thời kỳ loạn của nhà Đường. 

Dựa trên các dấu tích lịch sử còn lại, giới chuyên môn nhận định số vàng này nhiều khả năng được cất giấu trong giai đoạn chiến loạn với mục đích sử dụng làm nguồn tài chính để khôi phục lực lượng trong tương lai. Tuy nhiên, những biến động chính trị và quân sự sau đó đã khiến ông không còn cơ hội quay lại thu hồi số tài sản này. Qua nhiều thế kỷ, kho vàng vẫn nằm yên trong hang động cho đến khi được phát hiện.

Theo quy định về bảo vệ di sản văn hóa, những hiện vật có giá trị lịch sử và khảo cổ khi được phát hiện phải được báo cáo cho cơ quan chức năng. Việc tự ý chiếm giữ hoặc mua bán có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

Cơ quan chức năng xác định ông Yang và gia đình đã có hành vi tự ý cất giữ số hiện vật trước khi báo cáo với Nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình vận chuyển và cất giấu, các hiện vật không bị phá hủy hay làm hư hại. Đồng thời, gia đình ông cũng tích cực hợp tác với cơ quan điều tra và hỗ trợ quá trình khai quật khảo cổ.

Trên cơ sở đó, cơ quan tư pháp quyết định áp dụng chính sách xử lý khoan hồng, không truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với ông và các thành viên trong gia đình, đồng thời tiến hành giáo dục, nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ di sản văn hóa.