Kích hoạt "bộ đệm" tài chính và linh hoạt công cụ thuế

Trong bối cảnh giá xăng dầu chịu áp lực lớn từ xung đột địa chính trị tại Trung Đông, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết đơn vị đã xin phép Chính phủ triển khai cơ chế điều hành giá linh hoạt. Cụ thể, nếu giá cơ sở tăng bất thường trên 7%, cơ quan chức năng sẽ xem xét điều hành ngay từng ngày và kết hợp sử dụng Quỹ Bình ổn giá (BOG). Điều này giúp giá trong nước bám sát thị trường, tạo nguồn cung ổn định và giải tỏa tâm lý lo lắng, tích trữ của người dân.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo về giới hạn của Quỹ BOG. Với mức chi từ 4.000 - 5.000 đồng/lít tùy mặt hàng như hiện nay, nguồn quỹ sẽ sớm cạn kiệt. Để ứng phó, Bộ Công Thương đang phối hợp với Bộ Tài chính trình phương án ứng trước kinh phí dự phòng để tiếp tục công tác bình ổn. Đồng thời, một "mũi giáp công" quan trọng khác là chính sách thuế đang được đẩy mạnh.

Hiện nay, các loại thuế và chi phí chiếm khoảng 27-28% trong cơ cấu giá bán lẻ. Chính phủ đã có những động thái quyết liệt như giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về 0% từ ngày 9/3 và giảm thuế VAT xuống 8%. Đặc biệt, Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Tài chính khẩn trương đề xuất phương án đưa thuế bảo vệ môi trường về mức 0 đồng. Nếu kịch bản này được thực thi, giá xăng có thể giảm ngay 2.000 đồng/lít và dầu giảm 1.000 đồng/lít, tạo hiệu ứng giảm giá tức thì cho người tiêu dùng.

TS Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế - ĐHQG Hà Nội) nhấn mạnh, các công cụ chính sách cần phối hợp nhịp nhàng và có cơ chế "tự động kích hoạt" khi giá biến động mạnh. Việc sử dụng Quỹ BOG linh hoạt theo các bước nhỏ sẽ giúp giảm sốc giá, đặc biệt hỗ trợ nhóm lao động thu nhập thấp và ngăn chặn đà tăng lan sang các mặt hàng dịch vụ, vận tải thiết yếu.

Chiến lược dự trữ quốc gia và giải pháp bền vững từ năng lượng thay thế

Bên cạnh các biện pháp tài chính ngắn hạn, việc xây dựng "vùng đệm" năng lượng dài hạn là yêu cầu cấp thiết. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng phương án mới về dự trữ xăng dầu, bao gồm dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại. Theo đó, Nhà nước sẽ tính toán xây dựng thêm hệ thống kho bãi, đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối duy trì mức dự trữ tối thiểu 20 ngày và doanh nghiệp phân phối là 5 ngày. Cơ quan quản lý cũng tính đến phương án dự trữ trên thị trường quốc tế để đảm bảo nguồn dầu thô và nguyên liệu sản xuất.

PGS-TS Ngô Trí Long (Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam) cho rằng, điều hành xăng dầu lúc này cần sự tỉnh táo: không thả nổi nhưng cũng không ghìm giá bằng mọi giá để tránh bào mòn công cụ điều hành. Ông nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả lọc hóa dầu trong nước và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu là bài toán cốt lõi để tăng sức chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.

Ở góc độ hiệp hội, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, kiến nghị cần kéo dài thời gian giảm thuế nhập khẩu ưu đãi thay vì chỉ áp dụng ngắn hạn đến tháng 4/2026, giúp doanh nghiệp chủ động trong các hợp đồng nhập khẩu dài hạn. Ông cũng đề xuất bãi bỏ thuế nhà thầu 1% đối với hàng hóa đưa vào kho ngoại quan để thu hút nhà đầu tư quốc tế đưa hàng vào Việt Nam dự trữ. Đáng chú ý, ông Bảo gợi ý có thể dùng Quỹ BOG để mua xăng dầu dự trữ tại thời điểm giá thấp (khoảng 60 USD/thùng), tạo nguồn hàng điều tiết thị trường thay vì chỉ dùng để bù giá.

Song song với việc đảm bảo nguồn cung xăng khoáng, các chuyên gia như PGS.TS Nguyễn Thường Lạng và TS Giang Chấn Tây cũng hướng tới giải pháp thay đổi hành vi tiêu dùng. Việc khuyến khích sử dụng xăng sinh học, phương tiện điện và đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng được xem là lối thoát bền vững. TS Giang Chấn Tây đề xuất lộ trình linh hoạt như ưu tiên bán xăng sinh học vào một số ngày cố định trong tuần để người dân dần hình thành thói quen, giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Kết luận tại cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 16/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định quyết tâm: "Dứt khoát không để thiếu xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào". Với yêu cầu rà soát toàn bộ thuế, phí trình trước ngày 20/3, Chính phủ đang nỗ lực hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, kiên quyết xử lý hành vi găm hàng, trục lợi để giữ vững ổn định thị trường.