Nằm ở trung tâm "Cao nguyên trắng" (Lào Cai), chợ phiên Bắc Hà không chỉ giữ vai trò là đầu mối giao thương lớn nhất vùng cao Tây Bắc mà còn được đánh giá là một "bảo tàng sống" về văn hóa nhân học. Diễn ra định kỳ vào mỗi ngày Chủ nhật, phiên chợ thu hút hàng nghìn người dân bản địa thuộc các cộng đồng dân tộc Mông, Dao, Tày, Nùng... đổ về. Đối với du khách trong và ngoài nước, đây là điểm đến không thể bỏ qua để trải nghiệm sắc màu văn hóa nguyên bản, các loại nông - lâm sản quý hiếm và diện mạo kinh tế nông thôn vùng cao đang đổi thay từng ngày.
Cao nguyên Bắc Hà nằm cách trung tâm thành phố Lào Cai khoảng 60 km, ở độ cao từ 1.000 - 1.500m so với mực nước biển và sở hữu điều kiện thiên nhiên, địa hình, khí hậu vô cùng lý tưởng. Địa hình nơi đây chủ yếu là những dãy núi với thung lũng hẹp, tạo nên cảnh quan đa dạng, đặc trưng của vùng núi Tây Bắc. Với kiểu khí hậu á nhiệt đới ôn hòa, thời tiết ở Bắc Hà rất mát mẻ về mùa hè và không quá lạnh về mùa đông rất phù hợp để trồng các loại nông sản ôn đới, các loài cây như lê, mận..
Một chi tiết lịch sử văn học rất thú vị mà ít người biết: Cụm từ cụ thể "Cao nguyên trắng Bắc Hà" chính thức được khai sinh từ một bài bút ký của cố Nhà văn - Nhà báo Mã A Lềnh (người con dân tộc Mông đầu tiên của tỉnh Lào Cai kết nạpvào Hội Nhà văn Việt Nam). Ông viết bài bút ký mang tựa đề này vào giai đoạn Bắc Hà đang thực hiện cuộc cách mạng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống mận Tam Hoa về thay thế cho cây thuốc phiện (vốn là loại cây từng phủ trắng diện tích canh tác cũ trước năm 1985). Từ sự thành công của bài viết và sự đổi thay kinh tế địa phương, cụm từ này đã biến thành một "biệt danh thương hiệu" gắn liền với bản đồ du lịch Lào Cai cho tới tận ngày nay.Chợ phiên Bắc Hà không chỉ là nơi giao thương sản vật của bà con bản địa mà còn là bơi bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Ảnh Linh Hương/THSP.Mỗi tối thứ 7 hàng tuần, chợ đêm Bắc Hà nhộn nhịp bước chân du khách. Các tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc vùng cao được biểu diễn ngay trên sân khấu chợ đêm. Ảnh Linh Hương/THSP.Chợ phiên họp chính thức vào sáng chủ nhật hàng tuần. Bà con từ khắp các thôn bản mang nông sản, dược liệu tự trồng xuống chợ. Chợ bắt đầu họp từ khoảng 6g sáng kéo dài đến 14-15h chiều. Ảnh Linh Hương/THSP.Nụ cười của người phụ nữ Mông bên sạp lê - thức cây góp phần làm nên cái tên cao nguyên trắng . Phía sau sự nhộn nhịp của hoạt động mua bán chính là những nét đẹp chân thực, hồn hậu trong tính cách của người dân vùng cao. Chính yếu tố con người và sự hiếu khách đã trở thành chất xúc tác văn hóa mạnh mẽ, tạo nên sức hút bền vững cho du lịch Bắc Hà. Ảnh Linh Hương/THSP.Khu vực nông - lâm sản và thảo dược quý, một trong những trục kinh tế chính của phiên chợ. Từ các loại sâm đất, củ tam thất tươi cho đến các loại rễ cây thuốc Nam được khai thác từ tự nhiên đều được người dân bản địa tập kết về đây. Sự phong phú của phân khu này phản ánh tiềm năng lớn về phát triển kinh tế dược liệu của địa phương. Ảnh Linh Hương/THSP.Các loại thảo dược được bày bán tại chợ phiên. Ảnh Linh Hương/THSP.Cây Khúc Khắc - lại thảo dược quý giúp mát gan, bổ máu. Ảnh Linh Hương/THSP.Khu vực ẩm thực trong chợ phiên. Ảnh Linh Hương/THSP.Các thực phẩm như: gà đen, lợn đen, lợn bản là món ăn sáng ưa thích của du khách và người dân. Ăn miếng thắng cố, uống chén rượu ngô để tận hưởng hết cái không khí của vùng cao nguyên se lạnh. Ảnh Linh Hương/THSP.Chảo thắng cố “khổng lồ” lớn nhất Việt Nam có đường kính 3 mét, lòng chảo sâu 1 mét, nặng 1,6 tấn, chứa được 2 mét khối nước, có thể nấu một lần được toàn bộ xương, thịt và nội tạng của 3 con ngựa trưởng thành. Ảnh Linh Hương/THSP.Nơi trưng bày sản phẩm từ váy áo, khăn thêu đến túi xách thủ công được làm từ vài thổ cẩm. Việc thương mại hóa các sản phẩm thổ cẩm dệt tay tại chợ phiên không chỉ giúp đồng bào giữ gìn nghề truyền thống của cha ông, mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho phụ nữ các dân tộc thiểu số tại địa phương. Ảnh Linh Hương/THSP.
Trải qua thăng trầm của thời gian và xu hướng hiện đại hóa, chợ phiên Bắc Hà vẫn đứng vững như một biểu tượng văn hóa – kinh tế đặc sắc của tỉnh Lào Cai. Giữ gìn cốt cách của chợ phiên truyền thống, đồng thời khai thác hiệu quả kinh tế du lịch chính là bài toán mà Bắc Hà đã và đang có lời giải đầy thuyết phục qua từng chủ nhật mỗi tuần.
