Quan hệ kinh tế giữa Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn nhạy cảm khi Brussels ngày càng lo ngại về tác động của làn sóng hàng hóa giá rẻ từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đối với năng lực cạnh tranh của các ngành sản xuất nội địa.

Trong nhiều năm, Trung Quốc được xem là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của châu Âu. Tuy nhiên, mối quan hệ từng mang tính bổ trợ lẫn nhau đang dần trở nên mất cân bằng khi hàng hóa Trung Quốc liên tục gia tăng hiện diện tại thị trường châu Âu, trong khi doanh nghiệp EU vẫn gặp nhiều rào cản khi tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Những tuần gần đây, giới chức EU liên tiếp đưa ra các thông điệp cứng rắn hơn về thương mại và công nghiệp. Không chỉ tập trung vào mục tiêu giảm phụ thuộc, Brussels còn đang nghiên cứu các công cụ mới nhằm bảo vệ những lĩnh vực sản xuất được xem là có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai của khối.

Theo đánh giá của nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu, mối lo hiện nay không đơn thuần nằm ở việc hàng hóa Trung Quốc có giá cạnh tranh hơn, mà là tốc độ mở rộng mạnh mẽ của năng lực sản xuất tại quốc gia này.

Sau giai đoạn tăng trưởng chậm lại của lĩnh vực bất động sản, Trung Quốc đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực xe điện, pin, năng lượng xanh và thiết bị công nghệ cao. Sự hỗ trợ từ các chính sách công nghiệp và nguồn lực tài chính đã giúp nhiều doanh nghiệp Trung Quốc nhanh chóng gia tăng sản lượng và mở rộng thị phần quốc tế.

Trong bối cảnh thị trường Mỹ ngày càng dựng thêm các rào cản thương mại, châu Âu trở thành điểm đến quan trọng đối với dòng hàng xuất khẩu từ Trung Quốc. Điều này khiến áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp sản xuất của EU ngày càng gia tăng.

Theo các số liệu được công bố gần đây, thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đã lên tới khoảng 418 tỷ USD trong năm 2025. Bước sang năm 2026, xu hướng này tiếp tục gia tăng khi lượng xe điện cùng nhiều mặt hàng công nghiệp nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh.

Đối với các nền kinh tế công nghiệp chủ chốt như Đức, đây là thách thức đáng quan ngại. Các ngành ô tô, hóa chất và chế tạo máy – vốn là trụ cột tăng trưởng của châu Âu – đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các đối thủ Trung Quốc.

Trước những diễn biến đó, quan điểm của EU đang dần thay đổi. Nếu như trước đây Brussels chủ yếu theo đuổi cách tiếp cận mềm dẻo, thì hiện nay nhiều quốc gia thành viên đã thúc đẩy các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhiều lần kêu gọi EU xây dựng các công cụ hỗ trợ và bảo vệ ngành công nghiệp chiến lược tương tự những chính sách mà Mỹ đang áp dụng. Trong khi đó, nhiều quốc gia như Italy, Tây Ban Nha, Hà Lan và Litva cũng ủng hộ việc tăng cường khả năng phản ứng trước các mặt hàng nhập khẩu bị cho là gây áp lực lên sản xuất nội địa.

Các biện pháp đang được thảo luận bao gồm áp dụng thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và mở rộng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong nước. EU cũng đã triển khai Đạo luật Công nghiệp Net-Zero nhằm thúc đẩy phát triển năng lực sản xuất nội khối trong các lĩnh vực công nghệ sạch và năng lượng xanh.

Tuy nhiên, dù ngày càng cứng rắn hơn, Brussels vẫn tỏ ra thận trọng trước khả năng xảy ra một cuộc đối đầu thương mại toàn diện với Bắc Kinh.

Nguyên nhân đầu tiên là sự phụ thuộc sâu rộng của châu Âu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc. Nhiều ngành công nghệ cao, sản xuất công nghiệp và năng lượng sạch tại EU hiện vẫn cần nguồn nguyên liệu, linh kiện và khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc để duy trì hoạt động.

Những hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm mà Bắc Kinh từng áp dụng trong năm 2025 đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của các doanh nghiệp châu Âu trước các biến động địa chính trị và thương mại. Ngoài ra, người tiêu dùng châu Âu ngày càng quen thuộc với các sản phẩm Trung Quốc, đặc biệt là xe điện. Vì vậy, bất kỳ biện pháp hạn chế nhập khẩu nào cũng có thể kéo theo tác động tới giá cả và sức mua trên thị trường.

Một yếu tố khác khiến EU chưa thể thống nhất hành động quyết liệt là sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên. Trong khi Pháp thúc đẩy các biện pháp bảo hộ mạnh hơn, Đức vẫn ưu tiên duy trì khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho các tập đoàn công nghiệp lớn. Tây Ban Nha cũng tiếp tục thu hút nhiều dự án đầu tư từ doanh nghiệp Trung Quốc.

Về phía Bắc Kinh, Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc liên quan đến tình trạng dư thừa công suất sản xuất. Giới chức và các học giả nước này cho rằng những khó khăn của châu Âu xuất phát chủ yếu từ các vấn đề nội tại như chi phí năng lượng cao, hệ thống quy định phức tạp và tốc độ đổi mới chậm hơn so với các đối thủ toàn cầu.

Trung Quốc cũng nhiều lần cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả nếu EU triển khai các chính sách bị xem là mang tính bảo hộ thương mại. Hiện nay, điều khiến Brussels lo ngại nhất không chỉ là mức thâm hụt thương mại kỷ lục, mà còn là nguy cơ suy giảm năng lực sản xuất trong những ngành công nghiệp chiến lược nếu xu hướng hiện tại tiếp tục kéo dài.

Trong thời gian tới, vấn đề quan hệ thương mại với Trung Quốc dự kiến sẽ tiếp tục là nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự của G7 cũng như các cuộc họp cấp cao của EU. Những quyết định được đưa ra có thể trở thành yếu tố định hình tương lai quan hệ kinh tế giữa hai bên, đồng thời ảnh hưởng đáng kể đến cục diện thương mại toàn cầu trong những năm tới.