Nghệ sĩ Nhân dân là một trong những danh hiệu cao quý ghi nhận những đóng góp nổi bật của các nghệ sĩ đối với nền nghệ thuật nước nhà. Đây không chỉ là sự tôn vinh tài năng mà còn ghi nhận quá trình hoạt động nghệ thuật bền bỉ và những đóng góp của nghệ sĩ đối với công chúng. Trong đợt phong tặng Nghệ sĩ Nhân dân đầu tiên vào năm 1984, Thanh Huyền trở thành trường hợp đặc biệt khi là nữ ca sĩ đầu tiên được trao danh hiệu này. 

Năm ấy, trong đợt phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân đầu tiên, Thanh Huyền là nữ ca sĩ đầu tiên được trao danh hiệu này. Cùng đợt có 3 nghệ sĩ nổi bật được vinh danh là nghệ sĩ piano Đặng Thái Sơn, ca sĩ Quốc Hương và nghệ sĩ ngâm thơ Châu Loan. 

Nghệ sĩ Thanh Huyền tên đầy đủ là Trương Thị Thanh Huyền. Bà sinh năm 1942, tại Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Mẹ bà là một nghệ sĩ cải lương. 

Ông nội của NSND Thanh Huyền là một nhà Nho và yêu thích nghệ thuật. Vào các ngày mùng 1 hay dịp giỗ, lễ, ông thường mời các đoàn hát văn về biểu diễn. 

Nhờ đó, từ những năm tháng tuổi thơ, Thanh Huyền đã có cơ hội tiếp xúc thường xuyên với những làn điệu hát văn truyền thống.

Không chỉ sớm yêu thích loại hình nghệ thuật này, bà còn bộc lộ năng khiếu ca hát khi có thể hát văn một cách tự nhiên như những người trưởng thành.

Sau năm 1954, năng khiếu ca hát của Thanh Huyền dần được phát huy khi bà tham gia các đội văn nghệ thiếu nhi ở Hà Nội. Nữ nghệ sĩ 2 lần giành giải Nhất đơn ca thiếu nhi toàn thành phố vào năm 1955 và 1956. Đây cũng là bước đệm để bà được tuyển vào Đội Sơn Ca của Đài Tiếng nói Việt Nam, mở đầu cho hành trình gắn bó lâu dài với nghệ thuật.

Năm 1957, khi chưa tròn 15 tuổi, nữ nghệ sĩ có kỷ niệm đáng nhớ khi được chọn biểu diễn tại Ấu Trĩ Viên trong dịp Tết Trung thu và hát trước Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giọng hát trong trẻo ấy nhanh chóng thu hút sự chú ý và nhận được lời khen từ Bác. Sau đó, bà còn nhiều lần được biểu diễn trước Người trong các dịp đặc biệt. Bà cũng được Bác Hồ trao tặng Huy hiệu Bác Hồ.

Năm 1959, nghệ sĩ Thanh Huyền theo học khoa Thanh nhạc tại Trường Âm nhạc Việt Nam, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Dưới sự hướng dẫn của các nghệ sĩ, nhà giáo như Mai Khanh, Thúy Huyền, bà được đào tạo bài bản về thanh nhạc, trau dồi hát văn, ca Huế và dân ca Bắc Bộ.

Trong quá trình học, bà nhanh chóng tiếp thu kỹ thuật thanh nhạc phương Tây và kết hợp với lối hát truyền thống. Sự hòa quyện giữa kỹ thuật thanh nhạc được đào tạo bài bản và âm hưởng dân gian góp phần tạo nên phong cách riêng của bà, đồng thời mang đến cách thể hiện mới cho các ca khúc dân ca.

Tốt nghiệp khoa Thanh nhạc năm 1963, nghệ sĩ Thanh Huyền về công tác tại Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam và gắn bó cho đến khi nghỉ hưu. 

Những năm tháng chiến tranh, bà cùng các đoàn nghệ thuật đến nhiều địa phương như Nghệ An, Hà Tĩnh cùng các chiến trường, mang lời ca tiếng hát phục vụ bộ đội, đồng bào. Bà cũng tham gia nhiều chuyến lưu diễn nước ngoài, trong đó có Pháp, Algérie, Italia và từng biểu diễn phục vụ các hoạt động liên quan đến Hội nghị Paris.

Từ sân khấu đến những bản thu của Đài Tiếng nói Việt Nam, nghệ sĩ Thanh Huyền dần khẳng định vị trí trong số những giọng ca nữ nổi bật của dòng nhạc cách mạng và dân ca. Trong sự nghiệp, bà ghi dấu qua nhiều ca khúc như Bèo dạt mây trôi, Người ơi, người ở đừng về, Xe chỉ luồn kim, Đường cày đảm đang, Câu hò bên bờ Hiền Lương... Tuy nhiên, Mẹ yêu con của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý mới là ca khúc gắn bó đặc biệt với tên tuổi nữ nghệ sĩ.

Đặc biệt, nữ nghệ sĩ Hà thành chính là người đầu tiên thu âm ca khúc Mẹ yêu con. Với giọng hát trong trẻo, mềm mại và giàu cảm xúc, bản thu của bà góp phần đưa ca khúc đến gần hơn với công chúng và trở thành một dấu ấn đáng nhớ trong sự nghiệp. 

Nhiều thập kỷ sau, tác phẩm vẫn được các thế hệ ca sĩ lựa chọn biểu diễn. Những năm gần đây, ca khúc Mẹ yêu con tiếp tục được làm mới trong một chương trình truyền hình thực tế, từ đó tiếp cận thêm đông đảo khán giả trẻ.

Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, NSND Thanh Huyền giành 3 Huy chương Vàng tại các hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc cùng nhiều phần thưởng khác. Với những đóng góp trong sự nghiệp, bà được trao Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng III và Huân chương Lao động hạng II.