Ngày 30/12/2020, Josh Smith đã đưa ra quyết định mà nhiều người cho là liều lĩnh: Nghỉ việc tại công ty điện lực, nơi ông làm thợ điện đường dây có tay nghề cao với mức lương và chế độ công đoàn ổn định, để đặt cược toàn bộ vào một thương hiệu dao mà ông đã ấp ủ suốt 2 thập kỷ.

Khi đó, Smith 39 tuổi. Tài sản ông có chỉ là một gara, vài thiết bị cơ bản và tên doanh nghiệp đã đăng ký từ 20 năm trước nhưng chưa từng sử dụng. Bốn năm sau, công ty dao Montana Knife Company (MKC) đạt doanh thu 50 triệu USD (tương đương 1.318 tỷ đồng) và có khoảng 125 nhân viên.

Niềm đam mê từ thời thơ ấu

Năm 1992, khi mới 11 tuổi, Josh Smith được tặng một con dao vào dịp Giáng sinh và có cơ hội tự làm con dao đầu tiên tại xưởng của huấn luyện viên bóng chày. Trải nghiệm đó khiến ông say mê nghề rèn dao, đặc biệt là ý tưởng biến nguyên liệu thô thành công cụ hữu ích cho người khác.

Sau đó, Smith bắt đầu nhận cắt cỏ thuê, làm việc cho công ty đào đất của bố mẹ để tiết kiệm tiền mua máy mài. Suốt những năm trung học, ông gần như dành toàn bộ thời gian để mài lưỡi dao.

Đến năm 15 tuổi, Smith cho biết ông đã có 3 năm học việc tại Hiệp hội Thợ rèn dao Mỹ và vượt qua kỳ kiểm tra để lên cấp bậc thợ lành nghề - bài thi thực hành nổi tiếng khắc nghiệt. 

Năm 19 tuổi, Smith trở thành nghệ nhân rèn dao bậc thầy trẻ nhất thế giới. Cũng trong năm đó, ông đăng ký tên Montana Knife Company nhưng phải mất thêm 20 năm làm dao trước khi chính thức ra mắt thương hiệu ở tuổi 39.

Canh bạc đường dài

Trong nhiều năm, Smith chế tác các mẫu dao thủ công cao cấp với giá bán từ 4.000 đến 5.000 USD mỗi chiếc, song song với công việc toàn thời gian tại công ty điện lực.

Trong lúc đó, ông chứng kiến ngành sản xuất dao Mỹ dần dịch chuyển ra nước ngoài. Những thương hiệu phổ thông như Schrade, Smith & Wesson hay Winchester lần lượt chuyển dây chuyền sang Trung Quốc. Phân khúc “dao chất lượng tốt, giá vừa phải, sản xuất tại Mỹ” gần như bị bỏ trống.

Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, Smith vẫn đi làm theo ca tại công ty điện lực và tiếp tục chế tác dao trong gara nhà mình. Tuy nhiên, trong nhiều năm trước đó, ông liên tục nhận được đề nghị từ thợ săn, người làm nghề mổ thịt và nhiều lao động phổ thông khác - những người không đủ khả năng mua các mẫu dao thủ công giá 5.000 USD nhưng vẫn muốn sở hữu một sản phẩm có thể truyền lại cho con cháu.

“Tôi nhận ra thị trường có cơ hội cho một loại dao chất lượng rất cao, gần với tiêu chuẩn dao thủ công, nhưng giá vẫn đủ dễ tiếp cận chứ không phải hàng rẻ tiền”, Smith nói về các mẫu dao săn hiện được công ty bán quanh mức 300 USD.

Theo ông, người tiêu dùng ngày càng muốn mua sản phẩm “Made in America”, đặc biệt là những món đồ có thể sử dụng qua nhiều thế hệ.

Khởi đầu gần như từ con số 0

Những ngày đầu, MKC chỉ là một xưởng dao nhỏ vận hành theo kiểu tự xoay xở. Smith không có chuỗi cung ứng, không nhân viên và cũng không sở hữu hạ tầng sản xuất quy mô lớn.

Thứ duy nhất ông thực sự nắm chắc là kiến thức về dao và sự hiểu biết đủ sâu để nhận ra mình cần người khác hỗ trợ ở các mảng còn lại.

Smith bắt đầu thuê các xưởng cơ khí trên khắp nước Mỹ để sản xuất linh kiện số lượng lớn, sau đó tự lắp ráp. Mùa xuân năm đó, ông tuyển nhân viên đầu tiên - Tristan Richter, một học sinh trung học tới phụ giúp lắp ráp, mài dao và đóng gói hàng sau giờ học.

Đến nay, công ty chủ yếu bán trực tiếp cho khách hàng qua nền tảng Shopify, vận hành theo mô hình mở bán định kỳ hàng tuần. Một số dòng dao phổ thông cùng quần áo và phụ kiện vẫn được duy trì bán thường xuyên.