Con số báo động và sự dịch chuyển mô hình bệnh tật

Tại lễ ra mắt Viện Tim mạch (Bệnh viện 19-8) diễn ra ngày 6/2 vừa qua, GS.TS Phạm Mạnh Hùng, chuyên gia đầu ngành về tim mạch, đã công bố những số liệu đáng lo ngại: Thế giới ghi nhận khoảng 20 triệu ca tử vong vì bệnh tim mạch mỗi năm; riêng tại Việt Nam, con số này chiếm khoảng 200.000 người, tương đương 33% tổng số ca tử vong toàn quốc.

Đáng báo động, căn bệnh từng bị gán mác "bệnh nhà giàu" nay đang trở thành gánh nặng chính cho các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, nơi gánh chịu tới 75% số ca tử vong. GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhận định: "Suốt 30 năm qua, các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh lý này không hề giảm mà còn gia tăng. Bên cạnh các nguyên nhân kinh điển như hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, tình trạng béo phì đang nổi lên như một tác nhân hàng đầu."

Giới chuyên gia cũng cảnh báo sự chuyển dịch mô hình bệnh tật khi tần suất mắc ở người trẻ và trung niên ngày càng cao. Tâm lý chủ quan và thiếu biện pháp phòng ngừa ở nhóm người trẻ đang tạo ra áp lực lớn cho gia đình và xã hội.

Nguy cơ biến chứng từ các bệnh truyền nhiễm

Bên cạnh các yếu tố nguy cơ nội tại, người mắc bệnh tim mạch còn phải đối mặt với rủi ro cao hơn khi nhiễm các bệnh nhiễm trùng hô hấp như cúm, COVID-19 hay virus hợp bào hô hấp (RSV).

Nghiên cứu được chia sẻ tại Hội nghị khoa học tim mạch toàn quốc 2025 cho thấy, bệnh nhân suy tim có nguy cơ nhập viện vì RSV cao gấp từ 4 đến 33 lần so với người bình thường. Đặc biệt, nếu bị viêm phổi do phế cầu, số ca mắc biến cố suy tim mới tăng hơn 14% và nhồi máu cơ tim tăng hơn 7%. Do đó, việc đưa tiêm chủng trở thành một phần của quy trình chăm sóc sức khỏe tim mạch đang là xu hướng được y học hiện đại thúc đẩy.

Chìa khóa dự phòng: 80% nguy cơ có thể loại bỏ

Dù là nhóm bệnh gây tử vong hàng đầu, tim mạch hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thực hiện tốt các biện pháp thay đổi lối sống từ sớm. GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh: "Việc thay đổi lối sống sớm như tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng, giảm mỡ máu và bỏ thuốc lá giúp loại bỏ chủ động tới 80% nguy cơ mắc bệnh."

Trong trường hợp đã mắc bệnh, việc phát hiện sớm đóng vai trò then chốt. Hiện nay, y học Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ vượt bậc nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các kỹ thuật hiện đại. Các bác sĩ trong nước đã làm chủ nhiều kỹ thuật khó như:

Can thiệp ít xâm lấn: Thay hoặc sửa van tim qua đường ống thông, giúp người bệnh hồi phục nhanh và có thể xuất viện sớm.

Công nghệ 3D và áp lạnh: Điều trị rối loạn nhịp tim bằng công nghệ lập bản đồ 3D, triệt đốt rung nhĩ bằng áp lạnh và điện trường xung.

Y học chính xác: Sử dụng thuốc tác động vào cơ chế di truyền, tiêu biểu là thuốc kiểm soát mỡ máu hiệu quả với liều tiêm định kỳ 6 tháng/lần.

Hướng tới mô hình điều trị chuyên sâu

Để đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng phức tạp, việc phát triển các đơn vị chuyên sâu như Viện Tim mạch (Bệnh viện 19-8) trên cơ sở hợp tác với các đơn vị đào tạo hàng đầu như Đại học Y Hà Nội là bước đi cần thiết. Mô hình này không chỉ tập trung vào điều trị ca bệnh khó mà còn chú trọng vào nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu mới nhất của thế giới.

Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định gánh nặng bệnh tật vẫn rất lớn nếu cộng đồng không thay đổi mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động. Bảo vệ trái tim không chỉ là câu chuyện của y bác sĩ, mà bắt đầu từ chính thói quen sinh hoạt mỗi ngày của mỗi cá nhân.