Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn như một biểu tượng tiêu biểu của tư tưởng trọng nông, trọng dân, gắn bó mật thiết giữa Nhà nước và nhân dân lao động. Khởi nguồn từ sự kiện Vua Lê Đại Hành đích thân xuống ruộng cày năm 987, Lễ hội Tịch điền không chỉ là một sinh hoạt văn hóa dân gian, mà còn là thông điệp chính trị- xã hội sâu sắc của cha ông ta trong việc lấy nông nghiệp làm gốc.

Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của lễ hội Tịch điền Đọi Sơn không chỉ mang ý nghĩa gìn giữ di sản, mà còn góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Theo sử sách ghi lại, vào mùa xuân năm Đinh Hợi 987, Vua Lê Đại Hành đã về cánh đồng Đọi Sơn trực tiếp xuống ruộng cày những đường cày đầu tiên trong năm mới, mở đầu cho một vụ mùa mới. Việc nhà vua trực tiếp cày ruộng thể hiện tư tưởng “dĩ nông vi bản”, coi nông nghiệp là gốc rễ của quốc gia, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về sự gắn bó giữa triều đình và nhân dân lao động. Sau một thời gian dài gián đoạn, năm 2009 lễ hội Tịch điền đã được tỉnh Hà Nam trước đây phục dựng lại. Từ đó đến nay cứ vào dịp đầu Xuân (từ ngày mồng 5 đến ngày mồng 7 Tết), lễ hội Tịch điền lại được diễn ra với những nghi lễ trang trọng. 

Đến nay công tác tổ chức đã đi vào nền nếp, theo kịch bản tổng thể do Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du Lịch xây dựng. Tiếp tục tuyên truyền thực hiện “Nghị quyết số 19-NQ/TW Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII ngày 16/6/2022 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Lễ hội được tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của địa phương theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Thời gian tổ chức trong 3 ngày từ ngày 5 - 7 tháng Giêng tại khu vực sân ruộng Tịch điền phường Tiên Sơn. Lực lượng tham gia lễ hội là các tăng, ni, Phật tử, các vị bô lão trong phường Tiên Sơn, Ban khánh tiết của Tổ dân phố Đọi Tam, phường Tiên Sơn và toàn thể nhân dân Tổ dân phố Đọi Tam, các Tổ dân phố của phường Tiên Sơn. Các hoạt động diễn ra bao gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ có Lễ cáo yết xin mở hội tại đình Đọi Tam và tối mồng 5; Lễ rước nước lên Đàn tế Thần nông vào sáng mồng 6; Lễ cầu an trên chùa Đọi Sơn (di tích quốc gia đặc biệt) vào tối mồng 6.

Sáng ngày mồng 7 tháng Giêng, tại sân Tịch điền, diễn ra lễ chính với các chương trình như màn Trống khai hội Tịch điền, múa Rồng, múa Lân mừng hội; Vị bô lão đọc văn trình; Lễ dâng hương trước bàn thờ Thần Nông và linh vị vua Lê Đại Hành trước khi thực hiện nghi trình cày Tịch điền và đặc biệt là nghi thức vua cày ruộng. Nghi lễ này được phục dựng công phu, tái hiện sinh động hình ảnh nhà vua đích thân xuống đồng, mở đầu cho vụ mùa mới. Mỗi đường cày mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân no ấm.

Ngoài phần Lễ, phần Hội đặc sắc với nhiều hoạt động phong phú như tổ chức giải bóng chuyền da, bóng chuyền hơi, giải cờ vua, cờ tướng, trưng bày triển lãm các gian hàng giới thiệu các sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tiêu biểu của phường Tiên Sơn và tỉnh Ninh Bình. Nét đặc sắc của Lễ hội Tịch điền là Hội thi vẽ, trang trí trâu; thi làm bánh dầy của các dòng họ làng Đọi Tam; giải Vật Tịch điền; biểu diễn nghệ thuật của Trung tâm Văn hóa tỉnh; Hội thi Cày giỏi của các đội thi trên địa bàn phường.

Phần hội không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gắn kết, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đây là Lễ hội khai Xuân đầu tiên của tỉnh Ninh Bình; Lễ hội có ý nghĩa nhắn nhủ các thế hệ hôm nay và tương lai nhớ đến công ơn của cha ông trong việc khai phá ruộng đồng, tích cực sản xuất nông nghiệp, xây dựng cuộc sống ổn định, phồn vinh.

Việc duy trì và tổ chức lễ hội ngày nay còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc. Có thể thấy, công tác quản lý và tổ chức lễ hội Tịch điền từng bước đi vào nền nếp đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, thu hút được sự hưởng ứng tham gia của các tầng lớp nhân dân. Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn hội tụ nhiều giá trị to lớn, là giá trị văn hóa -tinh thần, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần trọng nông, trọng lao động- những giá trị cốt lõi đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam. Việc Bảo tồn và phát huy lễ hội Tịch điền - hiện thực hóa chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa. Đảng ta nhiều lần khẳng định: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đều nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc gắn với phát triển bền vững.

Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn đã được phục dựng và tổ chức thường niên, từng bước trở thành sự kiện văn hóa tiêu biểu của tỉnh Ninh Bình. Việc bảo tồn lễ hội không chỉ dừng lại ở việc khôi phục nghi lễ, mà còn gắn với giáo dục truyền thống, phát triển du lịch văn hóa. Việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn lễ hội với phát triển du lịch văn hóa, quảng bá hình ảnh địa phương sẽ góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Với những tiềm năng sẵn có của Lễ hội Tịch điền, cùng sự quan tâm định hướng, chỉ đạo của các cấp, các ngành, sự đoàn kết, đồng lòng của người dân trên địa bàn phường Tiên Sơn. Tin rằng việc bảo tồn và phát huy giá trị không gian lễ hội Tịch điền sẽ mang lại những giá trị to lớn, bền vững cho phát triển du lịch, kinh tế xã hội của phường Tiên Sơn nói riêng và tỉnh Ninh Bình nói chung.