Mỗi dịp gần Tết Thanh minh, khi mùa trứng kiến bắt đầu, nhiều tỉnh vùng núi phía Bắc như Tuyên Quang, Cao Bằng hay Lạng Sơn lại bước vào mùa chế biến món bánh trứng kiến - một đặc sản độc đáo của địa phương. Với hương vị béo ngậy, thơm đặc trưng và cảm giác trứng kiến “nổ lách tách” trong miệng khi thưởng thức, món ăn này từ lâu đã trở thành nét ẩm thực riêng của vùng cao.

Tuy nhiên, bên cạnh sự tò mò và yêu thích của nhiều thực khách, thời gian gần đây bánh trứng kiến cũng gây chú ý theo một cách khác. Không ít trường hợp sau khi ăn món đặc sản này đã xuất hiện phản ứng dị ứng, thậm chí phải nhập viện cấp cứu vì sốc phản vệ. 

Đặc sản gây sốt trên mạng nhưng kéo theo nhiều trường hợp dị ứng 

Bánh trứng kiến là món ăn quen thuộc của đồng bào vùng núi phía Bắc. Nguyên liệu chính của món bánh là trứng của loài kiến rừng, thường được thu hoạch từ những tổ kiến trong kẽ đá hoặc hốc cây. Trứng kiến sau khi được làm sạch sẽ được trộn với các loại gia vị, thịt băm hoặc hành phi, sau đó gói trong lá và hấp chín.

Điểm đặc biệt của món bánh nằm ở phần nhân trứng kiến. Khi ăn, lớp vỏ bánh mềm kết hợp với nhân trứng kiến béo ngậy tạo nên hương vị rất riêng. Nhiều người mô tả rằng khi nhai, trứng kiến vỡ ra trong miệng tạo cảm giác lách tách vui tai, cùng vị thơm bùi và ngậy.

Do trứng kiến chỉ xuất hiện theo mùa, chủ yếu vào khoảng tháng 3 Âm lịch, món bánh này thường được xem như một đặc sản hiếm. Những năm gần đây, nhờ sự lan tỏa trên mạng xã hội, bánh trứng kiến trở nên nổi tiếng hơn và thu hút nhiều người tìm mua để thưởng thức.

Bên cạnh những lời khen về hương vị lạ miệng, trên mạng cũng xuất hiện không ít hình ảnh chia sẻ về các trường hợp bị dị ứng sau khi ăn món ăn này. Nhiều người đăng tải hình ảnh mặt, tay chân sưng đỏ hoặc nổi mẩn ngứa khiến cộng đồng mạng chú ý.

Thực tế, các cơ sở y tế tại nhiều địa phương đã ghi nhận những ca dị ứng sau khi ăn trứng kiến. Một số trường hợp có biểu hiện nhẹ như nổi mề đay hoặc ngứa ngáy, nhưng cũng có người gặp phản ứng nghiêm trọng hơn.

Trong năm 2025, Trung tâm Y tế huyện Lục Yên (Yên Bái cũ) từng tiếp nhận một bệnh nhân bị sốc phản vệ mức độ II sau khi ăn bánh trứng kiến. Bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng khó thở, mẩn đỏ và phải được cấp cứu kịp thời.

Tại một cơ sở y tế khác, hai bệnh nhi sau khi ăn bánh trứng kiến khoảng một giờ cũng xuất hiện các biểu hiện như nổi mẩn toàn thân, nôn và khó thở. Các bác sĩ xác định cả hai trường hợp đều rơi vào tình trạng sốc phản vệ độ II và cần được theo dõi, điều trị khẩn cấp.

Những trường hợp này cho thấy dù là món ăn truyền thống, trứng kiến vẫn có thể gây ra phản ứng dị ứng nguy hiểm đối với một số người.

Vì sao trứng kiến dễ gây dị ứng?

Theo các chuyên gia y tế, trứng kiến là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều protein, axit amin và chất béo có lợi cho cơ thể. Đây cũng là lý do trứng kiến được sử dụng để chế biến thành nhiều món ăn như trứng kiến rang, chả trứng kiến, xôi trứng kiến hoặc bánh trứng kiến.

Tuy nhiên, chính hàm lượng protein cao trong trứng kiến lại có thể trở thành nguyên nhân gây dị ứng đối với những người có cơ địa nhạy cảm.

Hệ miễn dịch của một số người có thể phản ứng quá mức với các thành phần protein trong trứng kiến, dẫn đến phản ứng dị ứng sau khi ăn. Ngoài ra, trong quá trình khai thác và chế biến, trứng kiến có thể còn sót lại dịch tiết hoặc các thành phần từ cơ thể kiến, cũng có khả năng kích thích phản ứng miễn dịch.

Bên cạnh đó, nếu quá trình chế biến không đảm bảo vệ sinh hoặc còn lẫn tạp chất từ tổ kiến, nguy cơ dị ứng càng có thể tăng lên.

Dấu hiệu nhận biết dị ứng trứng kiến

Phản ứng dị ứng sau khi ăn trứng kiến có thể xuất hiện rất nhanh, chỉ vài phút sau khi ăn, nhưng cũng có trường hợp phải sau vài giờ mới biểu hiện rõ ràng.

Các triệu chứng thường được chia thành hai nhóm là nhẹ và nặng.

Ở mức độ nhẹ, người ăn có thể xuất hiện tình trạng ngứa ngáy, nổi mẩn đỏ trên da, đặc biệt ở vùng miệng, cổ hoặc tay chân. Một số người cảm thấy châm chích ở đầu lưỡi hoặc khoang miệng, kèm theo hắt hơi và chảy nước mũi. Ngoài ra, các triệu chứng đường tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy cũng có thể xảy ra.

Trong nhiều trường hợp nhẹ, các dấu hiệu này có thể tự thuyên giảm sau vài giờ nếu người bệnh ngừng ăn và được nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, ở mức độ nặng hơn, phản ứng dị ứng có thể tiến triển nhanh chóng và nguy hiểm. Người bệnh có thể bị sưng phù môi, lưỡi, họng hoặc toàn bộ khuôn mặt. Các triệu chứng như khó thở, thở khò khè, tức ngực, chóng mặt và tụt huyết áp cũng có thể xuất hiện.

Trong tình huống nghiêm trọng, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái sốc phản vệ, mất ý thức và nguy hiểm đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Cách phòng tránh khi thử món ăn lạ

Để hạn chế nguy cơ dị ứng khi thưởng thức các món ăn đặc sản, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên thận trọng, đặc biệt khi lần đầu thử những thực phẩm chưa từng ăn trước đó.

Một trong những biện pháp đơn giản nhất là chỉ nên ăn một lượng nhỏ để kiểm tra phản ứng của cơ thể. Nếu sau một thời gian không xuất hiện triệu chứng bất thường, có thể tiếp tục ăn với lượng vừa phải.

Những người có tiền sử dị ứng thực phẩm hoặc cơ địa nhạy cảm cần đặc biệt lưu ý. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu cũng nên tránh thử các món ăn lạ, đặc biệt là các loại thực phẩm có nguồn gốc từ côn trùng.

Ngoài ra, người tiêu dùng nên lựa chọn nguồn thực phẩm rõ ràng, đảm bảo vệ sinh trong quá trình chế biến. Những món ăn có dấu hiệu ôi thiu, không đảm bảo chất lượng cần được loại bỏ để tránh rủi ro cho sức khỏe.

Đối với những người từng có tiền sử dị ứng nặng, việc mang theo thuốc chống dị ứng như thuốc kháng histamin hoặc các thiết bị cấp cứu cá nhân có thể giúp xử lý nhanh khi có phản ứng xảy ra.

Khi xuất hiện dấu hiệu dị ứng sau khi ăn trứng kiến, điều quan trọng nhất là phải dừng ngay việc ăn và không tiếp tục sử dụng thêm bất kỳ loại thực phẩm nào khác.

Người bệnh nên uống nước ấm, nghỉ ngơi và theo dõi các triệu chứng của cơ thể. Trong trường hợp chỉ xuất hiện các dấu hiệu nhẹ như ngứa hoặc nổi mẩn, việc nghỉ ngơi và theo dõi trong vài giờ có thể giúp cơ thể dần hồi phục.

Tuy nhiên, nếu các biểu hiện không giảm hoặc xuất hiện những triệu chứng nghiêm trọng như khó thở, sưng mặt, tím tái hoặc chóng mặt, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất.

Tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng và sử dụng các loại thuốc phù hợp như thuốc chống viêm, corticoid hoặc tiêm epinephrine để kiểm soát phản ứng dị ứng.

Bánh trứng kiến vẫn là một trong những món ăn đặc sắc của ẩm thực vùng núi phía Bắc, mang lại trải nghiệm mới lạ cho nhiều thực khách. Tuy nhiên, giống như nhiều loại thực phẩm đặc biệt khác, món ăn này cũng tiềm ẩn những nguy cơ nhất định đối với sức khỏe.

Việc hiểu rõ đặc điểm của thực phẩm và thận trọng khi thưởng thức sẽ giúp người tiêu dùng vừa có thể trải nghiệm những món ăn độc đáo của các vùng miền, vừa đảm bảo an toàn cho bản thân.